بسمه تعالي

مشروح مصاحبه اختصاصي روزنامه ايران باآقاي رسول موحديان
سفير جمهوري اسلامي ايران در بريتانيا درباره دستگيري ملوانان در آبهاي ايران

يکشنبه 23/2/1386

1- آقاي سفير مساله ملوانان انگليسي هنوز از موضوعهاي مهم و مورد توجه در محافل سياسي و مطبوعات انگليس و تا حدودي اروپا است. در ابتداي اين گفت و گو  ترجيح مي دهم  دلايل اين توجه ويژه محافل لندن به اين موضوع را از شما جويا شوم.

سفير : تعرض نظاميان انگليسي در روز جمعه سوم فروردين ماه گذشته به آبهاي سرزميني ايران و سپس مديريت حکيمانه و مقتدارانه جمهوري اسلامي ايران‏‏، جايگاه و اعتبار دولت انگليس را در عرصه داخلي و خارجي را مورد ترديد قرار داد و به بحث هاي مرتبط با آن دامن زد. استمرار اين موضوع در محافل داخلي انگليس را عمدتا بازتاب بي اعتمادي روزافزون افکار عمومي اين کشور نسبت به  عملکرد دولت کارگري توني بلر بويژه در عرصه روابط خارجي ارزيابي مي کنند. اطلاع رساني مغشوش و بدون مستندات قابل قبول درباره اين واقعه ، در واقع يادآور گزارشات بي اساسي بود که دولت انگليس در مورد توجيه آغاز جنگ عراق به مردم داد، تا جائيکه برخي از رسانه هاي اين کشور مدعي شدند که چرا نيروهاي ما اساسا بايد در عراق و منطقه خليج فارس حضور داشته باشند تا اينکه باعث مواجهه ما با ايران شوند. متعاقبا تصميم نسنجيده غير معمول دولت انگليس براي بهره برداري از نظاميان آزاد شده و فروش خاطرات بي اساس آنها خيلي زود بر افکار عمومي مکشوف شد به استمرار اين بحث ها دامن زد. در عين حال احزاب مخالف در صحنه سياسي و پارلمان انگليس انگيزه هاي بيشتري داشتند تا مديريت و ديپلماسي  دولت در اين رابطه را بويژه در آستانه انتخابات محلي به چالش بکشند.

2- به نظر شما که در متن اين رويداد بوديد و در واقع از مرکز لندن حادثه را رصد مي کرديد، پيامدهاي اين ماجرا براي دولت انگليس چه بوده است ؟

سفير : بنظر مي رسد که فقدان رويکرد منسجم و عدم تمايل براي تقبل مسئوليت هاي بين المللي از سوي دولت انگليس از آغاز ماجرا تا حتي پس از آزادي نظاميان خاطي آنها، اعتبار دولت بلر را چه در سطح افکار عمومي انگليس و چه در سطح منطقه اي و بين المللي با چالش جدي مواجه کرد.وقوع اين قضيه نگاه مردم خاورميانه و دنياي اسلام را نيز نسبت به نقش و ظرفيت بحري انگليس تغيير داد، به نحوي که بسياري از رسانه هاي انگليس به اين تغيير نگاه توجه نشان دادند. متعاقبا مردم انگليس عدم اعتماد خود به دولتشان را بويژه در انتخابات شوراهاي محلي آشکارا بروز دادند. يکي از علل کاهش اعتبار دولت و تسريع در باخت حزب کارگر در انتخابات اخير اسکاتلند، انگلند و ولز را بايد ناشي از دامنه تاثيرات ورود غير قانوني نظاميان انگليسي به آبهاي ايران و پيامد هاي آن دانست که در صورت فقدان مديريت صحيح آثار کوتاه مدت آن، مي توان تبعات بلند مدتي را نيز براي آن تصور نمود.

3- در نهايت افکار عمومي و نخبگان انگليسي به چه قضاوت و جمع بندي از اين جريان در سه بعد 1)وقوع حادثه 2)نحوه مديريت ماجرا توسط انگليس 3) و تصميم هاي ايران رسيدند ؟

سفير : يک تفاوت اساسي بايد ميان نگرش افکار عمومي و نخبگان انگليس با نگرش رسمي و دولتي در اين رابطه قائل شد و اين تفاوت بعضا يک شکاف عميق را نشان مي دهد. ما در تحليل ها و بررسي هاي مراکز علمي و تحقيقاتي انگليس و يا نخبگان آنها بارها ديده ايم و شنيده ايم که مديريت و ديپلماسي جمهوري اسلامي ايران را در قبال اين واقعه پوياتر و موثرتر ارزيابي مي کردند. از سوي ديگر دولت انگليس از آغاز وقوع اين تعرض به آبهاي ايران  از طريق تبليغات رسانه اي پر سرو صدا کوشيد ذهنيت جامعه و افکار عمومي را از اصل قضيه که ورود غير قانوني نظاميانش به قلمرو آبي ايران بود منحرف سازد. اما اين باعث نشد تا مردم و رسانه ها علل اصلي وقوع اين قضيه را مورد سوال قرار ندهند. از زمان صدور نخستين بيانيه رسمي سفارت ما در لندن در تبيين ماوقع براي افکار عمومي انگليس و متعاقبا پخش نخستين تصاوير و اعترافات ملوانان بازداشتي از تهران تا زمان اعلام آزادي آنها توسط رياست محترم جمهوري ، مي توان گفت که فضاي رواني و افکار عمومي تمام در کنترل ايران بود و رسانه هاي انگليس هر خبر و گزارشي را چه از سوي سفارت جمهوري اسلامي ايران و چه از سوي تهران با اشتياق زياد پيگيري و بازتاب مي دادند. هرچه به پايان قضيه نزديکتر مي شديم، حجم انتقادها به نحوه مديريت دولت انگليس در داخل اينکشور نيز بيشتر مي شد و سپس با آزادي ملوانان نيز به نحو ديگري ادامه يافت. بسياري از سياستمداران انگليسي، از جمله سفير قبلي انگليس در تهران از ارجاع شتابزده موضوع به شوراي امنيت سازمان ملل بدون حصول دستاورد ملموسي براي اين کشور بشدت انتقاد مي کردند. از طرف نمايندگان مجلس با توجه به تعطيلي پارلمان، نحوه مديريت قضيه از سوي دولت و عدم حصول نتيجه در مذاکرات طولاني دو جانبه بطور روزانه مورد انتقاد بود و مقامات انگليسي اظهارات متناقض بسياري را ابراز مي داشتند که همگي نشانگر سردرگمي و نگراني عميق آنها بود. ما در طول آن مدت نامه ها و پيام هاي زيادي از مردم عادي انگليس دريافت کرديم که با انتقاد از سياست هاي دولتشان در عراق و منطقه ، خواهان آزادي نظاميان جوان خود بودند و آنها را قرباني سياست هاي غلط دولت مي دانستند. روز اعلام آزادي ملوانان توسط رئيس جمهوري اسلامي ايران را بايد نقطه اوج اين قضيه قلمداد کرد. بخشش آنها در آستانه عيد پاک افکار عمومي اين کشور را عميقا تحت تاثير قرار داد. اين اقدام مهم و غير مترقبه يک ذهنيت جديد و مثبتي را در مورد جمهوري اسلامي ايران با وجود  تبليغات و اظهارات سوء در ميان افکار عمومي انگليس رقم زد که همچنان ادامه دارد. از زمان آزادي ملوانان تاکنون ما در سفارت هزاران نامه، پيام و تماس تشکر آميز از سراسر انگليس و از سوي مردم عادي اين کشور دريافت کرده ايم که الفاظ و جملات آنان در تمجيد از تصميم جمهوري اسلامي ايران نيازمند بررسي و تحليل مجزا است و خود به تنهايي نشان دهنده نگرش عام و مثبت افکار عمومي انگليس در قبال اين تصميم است.

4- با اسناد و مدارکي که در دست داريد، فکر مي کنيد هنوز نکاتي به عنوان «حقايق ناگفته» در اين ماجرا وجود دارد ؟

سفير : اسناد و مدارک متقني وجود دارد که به روشني نشان مي دهد نظاميان انگليسي در آبهاي سرزميني ايران دستگير شدند، مستنداتي که دولت انگليس از طرح و بررسي بيطرفانه آنها هنوز طفره مي رود. حتي وقتي نمايندگان پارلمان انگليس از دولت در مورد بررسي دوجانبه و يا تبادل اطلاعات مربوط به بازداشت نظاميان سوال مي کردند، دولت چنين بررسي را غير ضروري خواند و صرفا به تکرار مواضع اوليه و بي اساس خود بسنده کرد. همين نگرش دوگانه از ابتدا تاکنون موجب اظهارات متناقض و متغير و همچنين نگراني فزاينده آنها در طول دو هفته بوده است. در مذاکرات فشرده اي که به طور روزانه با معاون وزير خارجه انگليس داشتيم، اين نگراني ها کاملا مشهود بود. وي چندين بار به صراحت گفت که در دولت ما همه مقامات مضطرب و نگران اند. آنها واقعا در مقاطعي هيچ کنترلي بر اوضاع نداشتند و از طرح مشخصي نيز براي مديريت و مذاکره برخوردار نبودند. اين اضطراب و نگراني فزاينده را ما نه تنها از نزديک در رفتار آنها مشاهده مي کرديم، بلکه در گفتار آنها نيز مي شنيديم. در ملاقات با تني چند از نمايندگان پارلمان انگليس، آنها مي گفتند که دولت ما در مديريت مساله قبل و بعد از آزادي

ملوانان مرتکب اشتباهات زيادي شده است. کل حوادث اين قضيه که حدود 300 ساعت و در 13 روز به طول انجاميد به خوبي نشان مي دهند که ديپلماسي ايران تعرض نيروهاي انگليسي به آبهاي سرزميني کشورمان را از ابتدا تا انتها با تدبير و اعتماد به نفس مديريت کرد و اين بعنوان الگويي در تعاملات خارجي ما ثبت شد. شايد جالب باشد بدانيد که پس از گذشت 12 روز و تنها يک روز قبل از اعلام آزادي نظاميان انگليسي خانم مارگارت بکت، وزير امور خارجه، نمايندگان همه رسانه هاي انگليس را به يک جلسه خصوصي در وزارتخارجه دعوت کرد و آنها را نسبت به طولاني بودن اين فرايند توجيه کرد و از آنها خواست فضاي رسانه اي و اجتماعي را آرام سازند تا دولت راحت تر بتواند قضيه را پيگيري کند. فرداي آن روز، هم دولت ، هم رسانه ها و همه مردم انگليس از اعلام آزادي ملوانان از سوي رياست محترم جمهوري در بهت و حيرت فرو رفتند.

5- در 13 روز حضور ملوانان انگليسي در ايران حوادث مهمي رخ داد. مانند : تمايل برخي کشورها براي ميانجيگري در اين جريان، تلاش امريکا براي تبديل اين مساله به يک بحران بين المللي و .... در اين فرصت مي خواهم ارزيابي شما را درباره اين حوادث بشنوم ؟

سفير : همانطور که اشاره شد، انگليسي ها در آغاز وقوع حادثه شوکه شدند و چند روزي طول کشيد تا خودشان را جمع و جور کنند. آنها واقعا رويکرد مشخصي براي تعامل با ايران و پيگيري مشخص مساله نداشتند. هر روز هر چيزي که به ذهنشان مي رسيد را انجام مي دادند و يا مي گفتند. آنچه در سيماي رسانه اي انگليس به عنوان يکي از مراکز اصلي رسانه اي جهان، مشاهده مي شد ، با آنچه در مذاکرات پشت درب هاي بسته جريان داشت کاملا متفاوت بود. آنها بارها در گفت وگوها تاکيد مي کردند که مايلند در يک محيط بدون تنش و از طريق ديپلماسي آرام قضيه را فيصله دهند، ولي در صحنه علني بدون تقبل مسئوليت هايشان تا جايي که مي توانستند تبليغات مي کردند. در بسياري از مقاطع همين تبليغات بدون هدف موجب فشارهاي مضاعف بر دولت و تصميم سازان انگليسي شد. دولت انگليس ابتدا به همسايگان و دوستان ايران متوسل گرديد تا بلکه از طريق آنها بر ايران فشار وارد کند. وقتي نتيجه اي عايد نشد، آنها شتابزده موضوع را به شوراي امنيت سازمان ملل بردند. انگليسي ها فکر مي کردند با وجود طرح مساله هسته اي ايران در شورا، فضا براي مقاصد يکجانبه آنها در آنجا مهيا است. آنها در يک جلسه طولاني و خسته کننده شش ساعته، 15 نماينده دائم شوراي امنيت را پشت دربهاي بسته نگه داشتند تا بيانيه محکوميت ايران را از شورا بگيرند. برخي قدرت هاي بزرگ اساسا مخالف بودند و عمده کشورها به دليل حساسيتي که در مورد مساله آبهاي سرزميني و حاکميت دولتها بر اساس حقوق بين الملل درياها داشتند، با نظرات انگليس مخالفت کردند و سرانجام آنچه از شوراي امنيت خارج شد، چيزي در حد يک بيانيه مطبوعاتي عادي بود. اين حرکت شتابزده و بدون دستاورد و به گفته مطبوعات انگليس ناکافي، به موجي از انتقادات عليه دولت توني بلر  در داخل دامن زد. انگليسي ها سپس قضيه را به اجلاس غير رسمي وزراي امور خارجه اتحاديه اروپا در آلمان بردند که در آنجا نيز چيزي بيش از يک بيانيه در حد يک ابراز همدردي عمومي بدست نياوردند و اين مساله منجر به ابراز تاسف وزير امور خارجه انگليس از وضعيت پيش آمده در جريان مصاحبه مطبوعاتي خود در نشست برمن آلمان شد. زمان به نفع ايران بود و از تمامي نقاط ضعف ديپلماسي آنها براي متقاعد کردن انگليسي ها نسبت به راه حل دو جانبه در مذاکرات استفاده شد. آن ها به طور خصوصي به ما مي گفتند که از امريکائيان خواسته اند تا وارد اين قضيه نشوند، در چندين روز اول نيز امريکائيها  سکوت کرده بودند. انگليسي ها با اطلاع از مديريت متمرکز ايران و مشکلاتي که در منطقه و در داخل داشتند، به هيچ وجه حاضر نبودند موضوع از حد و مرز خود فراتر رود و همه تلاش شان در جهت مهار قضيه بود. در خلال مذاکرات فشرده و طولاني که در تهران و لندن، انگليسي ها نهايتا متقاعد شدند که گفتگو و راه حل دوجانبه تنها گزينه مطلوب است. بنابر اين، اقدام به نگارش نامه به دولت جمهوري اسلامي ايران کردند و اعلام کردند نه تنها نيت سوء اي نسبت به ايران ندارند، بلکه آماده اند  براي جلوگيري از وقوع مجدد اينگونه حوادث با جمهوري اسلامي ايران همکاري کنند.

6- برخي بر اين باورند كه ايران در اين ماجرا دست به يك معاوضه يا معامله سياسي زد تا در مورد ديپلمات هاي بازداشتي در عراق يا پرونده هسته اي از آمريكا امتيازاتي بگيرد ، چه دلائلي براي بطلان اين تصورات داريد ؟

سفير : از نخستين روز مذاكرات ما اين مسئله را براي دولت انگليس روشن كرديم كه   نقض آبهاي سرزميني  ايران موضوع اصلي است و مورد اعتراض است و ما خواهان توضيحات رسمي آنها هستيم و به همين دليل هم نظاميان متجاوز آنها توسط مرزبانان ايران دستگير شده اند . در تمام طول مذاكرات در لندن و در تهران همين موضوع محور تاكيدهاي ما بود . حاكميت سرزميني ايران با هيچ چيز ديگري قابل معاوضه يا معامله نبوده و نيست ، اين در ديپلماسي ما يك اصل است . البته طرفهايي بودند و قبل از همه آمريكايي ها و اسرائيلي ها كه  مي کوشيدند شائبه معامله را در اين ميان دامن بزنند . آنها اولين كساني بودند كه از دستگيري نظاميان متجاوز انگليسي در آب هاي ايران بعنوان  "گروگان گيري" ياد كردند تا ذهنيت هاي گذشته را زنده كنند . در مذاكرات دو جانبه اساسا چنين فضايي وجود نداشت و در مصاحبه اي كه روزنامه بين المللي فاينشنال تايمز چند روز پس از آزادي نظاميان انگليسي داشت ، در آنجا تصريح كردم كه جمهوري اسلامي ايران هيچ ارتباطي ميان اين قضيه و ساير موضوعات قائل نيست .

7- در مذاكرات شما با طرف هاي انگليسي در آن 13 روز چه اتفاقات مهمي رخ داد و به طور خاص با چه پيشنهادهايي از سوي لندن يا طرفهاي خارجي روبرو شديد ؟

سفير : در ميان ساير ماوقع كه هر كدام در جاي خود حائز اهميت اند ، دو لحظه كليدي در مذاكرات طولاني با انگليسي ها دستاورد هاي عمده به حساب مي آيند . ابتدا متقاعد شدن انگليسي ها در ارسال نامه به دولت جمهوري اسلامي ايران كه نهايتا راه حل دو جانبه را پس از ناكامي هاي پي در پي برگزيدند و همكاري با ايران

را براي پيشگيري از وقوع مجدد حوادث مشابه پيشنهاد دادند . اين اقدام اولين علامت براي پذيرش و تقبل مسئوليت از سوي دولت انگليس بود . متعاقبا صدور بيانيه رسمي نخست وزيري و نيز اظهارات وزير امور خارجه انگليس در پايان روز دوازدهم و قبل از آزادي ملوانان بود كه آقاي بلر نخست وزير و خانم بکت شخصا خود و دولتش را نسبت به مذاكرات و راه حل دو جانبه متعهد کرد .

8- چه دلائلي داريد كه تصميم به عفو ملوانان انگليسي بهترين گزينه بود ؟

سفير :‌ جمهوري اسلامي ايران در عين منطق قوي خود در دفاع از حاكميت و قلمرو خود ،‌بدنبال مقابله و منازعه نبوده و نيست . ما موضوع را در حد ظرفيت آن مي ديديم و لذا وقتي آنچه را كه مي خواستيم به طور اصولي حاصل بود ،‌دليلي نداشت كه وارد بازي هاي ناخواسته ديگران شويم . فرصت طلباني  بودند كه مي خواستند مسئله بيش از حد طولاني شود و ما اين را را در محاسبات خود ديده بوديم . همزمان در پيش بودن مناسبت هاي مهم ميلاد نبي اكرم ( ص) و عيد پاك براي مردم ايران و انگليس و نيز جهانيان هر کدام در جاي خود اهميت داشتند و اين فرصتي بود تا افكار عمومي غرب و انگليس و همچنين دنياي اسلام عميقا تحت تاثير ديپلماسي اخلاقي ايران قرار گيرند . عفو ملوانان و هديه آزادي آنها به مردم انگليس خود بهترين گواهي است كه دولت جمهوري اسلامي ايران معامله و يا معاوضه اي انجام نداد .

9- به طور مشخص بفرماييد دستاورد عفو ملوانان انگليسي براي ايران چه بود ؟ و جهان ديپلماسي در نهايت به چه ديدگاهي از تصميم رئيس جمهوري ايران رسيد ؟

سفير : ايران نشان داد كه در تعرض بيگانه به قلمروش ، قدرتمندانه شروع مي كند و قدرتمندانه نيز تمام مي كند . انگليسي ها عملا در قبال مديريت متمركز ايران بر روند اين قضيه منفعل بودند و مآلا به اين نتيجه رسيدند كه بايد كانالهاي ارتباطي

خود با دولت جمهوري اسلامي ايران را بيش از پيش تقويت كنند . اين چيزي بود كه هم بطور علني و هم در گفتگوهاي خصوصي اعلام مي كردند. در سطح افكار عمومي نيز  يك تحول مثبت و جدي در نگاه مردم انگليس نسبت به جمهوري اسلامي ايران پديد آمد و ما اين را در ارسال هزاران پيام و نامه تشكر آميز از سوي مردم سراسر انگليس به سفارتمان در لندن مشاهده كرديم .همين احساس بطور قوي تر در اروپا و منطقه نيز پديد آمد و جهان به اين احساس مشترك رسيد كه ايران يك بازيگر و قدرت مسئول منطقه اي و بين المللي است .

10 – يک مساله مورد علاقه افکار عمومي ايران اين است که آيا تصميم ايران مبني بر عفو ملوانان به تغيير يا بازنگري هايي در سياست خارجي انگليس در قبال ايران هم منتهي شد ؟

سفير : همانطور که گفتم، دولت انگليس از اقدام جمهوري اسلامي ايران در آزادي ملوانان استقبال و براي داشتن روابطي متفاوت با كشورمان ابراز تمايل كرد ،‌گرچه در همين مدت كوتاه اظهارات غير منسجم و بعضا ضد و نقيض هم به گوش مي رسيد.

دولت آقاي توني بلر دستور بازنگري هايي را در روابطش با ايران به وزارت امور خارجه اين  كشور  صادر كرده است ، ولي با توجه به برگزاري انتخابات اخير محلي در انگليس كه منجر به تضعيف موقعيت حزب كارگر شد و بر اساس اعلام قبلي که قرار است آقاي بلر در خرداد ماه آينده پست نخست وزيري را واگذار نمايد ، بايد منتظر تحولات آتي در صحنه سياسي اين كشور و تغييرات در دولت و وزارت امور خارجه اين كشور بود .

11- اخيرا موضعگيري و اظهار نظرهاي جديدي را از سوي دولتمردان لندن در اين ماجرا شاهد بوديم، بويژه از سوي نخست وزير انگليس. تفسير شما از اظهارات توني بلر مبني بر آمادگي دوباره لندن براي بهبود روابط با ايران چيست ؟

سفير : آزادي ملوانان انگليسي و نحوه تعامل دو جانبه به واقع تغييراتي را در ذهنيت و چار چوب ادراكي دولت توني بلر ، گرچه دير هنگام بوجود آورد . آنها بيش از پيش به اين نتيجه رسيدند كه نقش ايران و روابط بهتر با ايران نه تنها در چارچوب دو جانبه ،‌بلكه در عرصه متحول منطقه اي و بين المللي و نگاه جديد به آن لازم و ضروري است .

12- پس از بازگشت ملوانان به کشورشان مسائل عجيبي را شاهد بوديم. به طور کلي در جنگ تبليغاتي كه در حين وقوع ماجرا يا پس از آزادي ملوانان به راه افتاد، چه بخشي از حقايق در رسانه هاي انگليسي و غربي تحريف شد ؟

سفير : در عرصه ديپلماسي عمومي همچون ديپلماسي پنهان موفقيت هاي ايران برجسته بود . تلاش هاي بسياري صورت گرفت تا در هر مقطع مسائل كليدي در افكار عمومي را واژگونه جلوه دهند. رسانه ها مي كوشيدند اصل مساله كه تعرض به آبهاي سرزميني ايران است را در افكار عمومي به حاشيه برانند و در عوض بر حال روحي و جسمي ملوانان بازداشتي تمركز كنند . درمقطعي هم اعترافات و نامه هاي ملوانان را مورد سوال قرار دادند، ولي در هيچ كدام از اين زمينه ها بدليل اطلاع رساني پيوسته تهران توفيقي نداشتند . آنها حتي پس از بازگشت ملوانان به لندن ، تنها 6 نفر از 15 نفر ملوان آزاد شده را در مصاحبه اي جمعي حاضر كردند كه خود موجب بازگو شدن حقايق بيشتري شد . اين نمايش ضعيف حتي مورد انتقاد دوستان آمريكايي آنها قرار گرفت ، به نحوي كه ديگر مصاحبه اي با ملوانان برگزار نشد. وزارت دفاع انگليس سپس به سمت فروش خاطرات ملوانان روي آورد . اقدامات تحريف آميز فروش خاطرات و ابراز برخي خاطرات خنده آور توسط ملوانان جوان نه تنها نتوانست حقايق را در افکار عمومي واژگونه نشان دهد، ‌بلكه وقتي آنها و جهان با تصاوير اقامت خوش ملوانان در ايران و بهره مندي از تفريح و ورزش و استراحت مواجه شدند ، طوفاني در رسانه ها و بويژه در پارلمان انگليس عليه دولت به پا شد ، به نحوي كه بسياري از مقامات عاليرتبه از اين تصميم تبري جستند و وزير دفاع تا آستانه استيضاح و معذرت خواهي پيش رفت . هر اقدام تحريف آميز توسط رسانه ها موجب پيامد هاي منفي تر شد و نهايتا تصميم گرفتند به بازي رسانه اي با ملوانان خاتمه دهند . گرچه در سطح رسمي پيگيري ها ادامه دارد و مذاكرات اين پرونده را ادامه مي دهيم ./پايان

پایان.
Last Updated: 17 May 2007