سياسي
روز جمعه سوم فروردين ‪ ۲۳) ۱۳۸۶‬مارس ‪ ۱۵ ،(۲۰۰۷‬تفنگدار و ملوان ناو جنگي اچ .ام .اس . كورنوال متعلق به نيروي دريايي بريتانيا توسط مرزبانان ساحلي در آبهاي ساحلي ايران در شمال خليج فارس دستگير شدند.

در شرايطي كه جمهوري اسلامي ايران بر اساس نقشه‌ها و اسناد و همچنين اعترافات دستگيرشدگان ، ورود غيرقانوني اين افراد به آبهاي متعلق به ايران را نشان داده بود، دولت بريتانيا تاكيد داشت كه اين عده در آبهاي عراق بازداشت شده اند.

گزارش زير مروري است بر رويدادها و تحليل‌هاي مربوط به اين حادثه در يكمين سالگرد وقوع آن :
ابتدا وزارت دفاع انگليس با انتشار بيانيه‌اي ضمن تاييد خبر دستگيري اين ملوانان توسط نيروهاي ايران خواستار بازگشت سريع و امن آنها و تجهيزاتشان شد.

در اين بيانيه كه در پايگاه اينترنتي وزارت دفاع منتشر شد، آمده بود:
ما درحال پيگيري سريع اين حادثه با مقامهاي ايراني در بالاترين سطح هستيم و دولت انگليس خواستار بازگشت سريع و امن افراد ما و تجهيزات آنان است .

دومين واكنش دولت كارگري توني بلر به اين حادثه فراخواني سفير ايران در لندن به وزارت خارجه بريتانيا بود.

احزاب مخالف ليبرال دمكرات و محافظه كار نيز با حمايت از موضع‌گيري صريح در اين‌باره خواهان آزادي سريع و بي‌قيد و شرط اين ملوانان دستگير شده توسط ايران شدند.

برخي رسانه‌هاي دست راستي در بريتانيا دستگيري اين نيروها توسط ايران را يك حركت تاكتيكي در رابطه با چالش پرونده برنامه هسته‌اي توصيف كردند.

در اين ميان ، دستگيري ‪ ۱۵‬عضو نيروي دريايي بريتانيا در آب‌هاي ايران موجب افزايش سريع بهاي بين‌المللي نفت خام شد.

دولت بريتانيا در واكنش به اعلام ايران درباره دستگيري اين عده در آبهاي مرزي خود، ابتدا از ابراز نظر صريح درباره موضوع خودداري كرد و موضوع مساله‌اي فني و علمي توصيف كرد، ولي به مرور با تغيير موضع تدريجي خود اصرار كرد كه اين ملوانان در داخل آبهاي عراق به دام افتاده اند.

دولت بلر همچنين تلاش كرد تا مساله را از وضعيت دوجانبه خارج كرده و جامعه بين‌المللي را عليه ايران تحريك كند.

اين در حالي بود كه برخي منابع مستقل از جمله سفير سابق لندن در ازبكستان از اقدام ايران در دستگيري ‪ ۱۵‬عضو نيروي دريايي انگليس در خليج فارس دفاع كرده بودند.

كريگ موري اعلام كرد: بر اساس قوانين بين‌المللي حكومت ايران حق دارد پرسنل نظامي خارجي را كه وارد آبهاي آن كشور شوند، بازداشت كند.

موري كه مدتي مسوول امور دريايي وزارت خارجه انگليس بود، اعلام كرد:
پرسنل نيروي دريايي انگليس بايد بدانند كه در منطقه‌اي كه پر از ادعاها و اختلافات مرزي است ، بايد محدوده فعاليت خود را در ‪ ۱۲‬مايلي مرزهاي تعيين شده كشورهاي ديگر قرار دهند.

موري اضافه كرد: از نظر حقوق بين‌الملل ، ملوانان انگليسي تنها در صورت بروز خطرات تروريستي ، كشف فعاليت دزدان دريايي و يا فعاليت تاجران برده حق ورود به آبهاي ايران را دارند، ولي در زمان دستگيري آنان ، هيچ يك از موارد مذكور رخ نداده بود.

در روزهاي اوليه اعلام دستگيري ملوانان ، مارگارت بكت وزير خارجه بريتانيا چند بار با منوچهر متكي همتاي ايراني خود تماس تلفني برقرار و خواستار آزادي سريع نظاميان كشورش شد.

در اين مرحله به نظر مي‌رسيد كه مانند گفته سخنگوي نخست وزيري بريتانيا، لندن تمايلي به افزايش تنش با ايران ندارد.

اين در حالي بود كه بلر گفته بود: اگر تلاش‌هاي ديپلماتيك به آزادي اين افراد منجر نشود، مرحله‌اي متفاوت از تلاشها براي آزادي آنان آغاز خواهد شد.

بلر در حالي از استفاده از فشار جامعه بين‌المللي عليه ايران سخن مي گفت كه انديشمنداني چون مكس هستينگ در تحليل‌هاي خود هشدار مي‌دادند كه كم اعتنايي جامعه بين‌الملل در دستگيري ملوانان نشان‌دهنده ابعاد شكست جهاني اقتدار اخلاقي لندن در مساله عراق است .

در فاصله كوتاهي پس از اعلام اسامي نظاميان بريتانيايي دستگير شده در ايران ، بسياري از رسانه‌هاي خبري به انتشار جزييات خصوصي زندگي آنان پرداختند، امري كه با اعتراض خانواده‌هاي اين عده به ويژه خانواده في ترني تنها زن نظامي دستگير شده مواجه شد.

پنج روز پس از دستگيري ‪ ۱۵‬ملوان بريتانيايي در آب‌هاي مرزي ايران ، وزارت دفاع بريتانيا اعلام كرد، شواهد حاكي از حضور ملوانان اين كشور در آبهاي ساحلي عراق در خليج فارس هنگام دستگيري آنان توسط نيروهاي ايراني را منتشر مي‌كند.

اين وزارتخانه مدعي شد مدارك ماهواره‌اي و سامانه مكان ياب جهاني جي .

پي .اس اثبات‌كننده فعاليت نيروهاي آن در آبهاي سرزميني عراق را در اختيار دارد.

در همين ارتباط وزارت دفاع بريتانيا در ادعايي ديگر اعلام كرد، ايران در دو نوبت اقدام به ارايه دو نقشه متناقض از وضعيت نيروهاي بازداشت شده در خليج فارس كرده است .

دريابان چارلز استايل معاون ستاد كل نيروهاي مسلح انگليس عنوان كرد:
نقشه اول ايران ، موضع بريتانيا درباره حضور نيروهاي آن كشور در آبهاي ساحلي عراق را تاييد مي‌كرد، ولي ايران در دومين نقشه ، اطلاعاتي متناقض را ارائه كرد كه حضور ملوانان در آبهاي ايران را نشان مي‌داد.

پس از گذشت پنج روز از ماجرا، دولت بلر كه از حل مشكل از طريق چانه زني خاموش و ديپلماسي آرام نااميد شده بود، تغيير موضع داده و از باب زور و فشار وارد شد.

نخست وزير بريتانيا در اجراي فاز جديد سياست خود در برخورد با مساله ملوانان و تفنگداران دستگير شده گفت ، زمان افزايش فشار ديپلماتيك ايران براي آزادي اين نيروها فرا رسيده است .

در ادامه اين سياست ، بكت نيز تعليق روابط سياسي رسمي تهران و لندن تا زمان حل مساله دستگيري ملوانان را اعلام كرد.

با ادامه بحران و با وجود درخواست خانواده‌هاي نظاميان دستگير شده بريتانيايي در آب‌هاي ايران از رسانه‌ها مبني بر عدم انتشار مطالب مرتبط با زندگي خصوصي آنان و تجسس در محل اقامتشان ، روزنامه‌هاي جنجالي در جهت جلب مشتري همچنان به اين كار ادامه مي‌دادند.

رسانه‌هاي جمعي گمانه زني‌هاي مختلفي از احتمال ميانجي گري شخصيتهاي مسلمان داراي روابط حسنه با دو طرف ، براي حل و فصل ماجرا مي‌كردند كه در آن ميان نام مقامات رسمي تركيه و عبدالعزيز حكيم رهبر مجلس اعلاي انقلاب اسلامي عراق بيش از ديگران مطرح مي‌شد.

كمتر از يك هفته پس از آغاز ماجرا، با انتشار نخستين نامه تنها زن عضو گروه نظاميان دستگير شده بريتانيايي در ايران به خانواده‌اش ، تبليغات مربوط به شايعه بدرفتاري با آنان در ايران نيز خنثي شد.

ترني ‪ ۲۶‬ساله در نامه‌اي به والدين خود نوشت ، از بابت ورود غير قانوني به آبهاي سرزميني ايران در نامه‌اي ديگر از مردم ايران عذرخواهي كرده است .

اين عضو نيروي دريايي بريتانيا در نامه خود تاكيد كرد: مي‌خواهم بدانيد حالم خوب است و به خوبي از من مراقبت مي‌شود ...، رفتار افراد دوستانه و مهمان نوازانه ، بسيار گرم و مهربانانه است .

ترني در نامه‌اش افزود: ايكاش ما وارد آبهاي ايران نمي‌شديم ، در اين صورت اكنون در كنار شما بودم . بسيار متاسفم كه اين كار را انجام داديم و مي‌دانم در غير اينصورت ، اين جا نبوديم . من نامه‌اي به مردم ايران نوشته ام از ورود به آبهاي آنها عذرخواهي كرده ام .

ملوان زن بريتانيايي سپس دو نامه ديگر نيز خطاب به سياستمداران و مردم كشورش نوشت و طي آن دولت بلر را درباره سياست‌هاي خاورميانه‌اي و جنگ عراق به چالش كشيد.

ترني در نامه دوم خود خطاب به نمايندگان پارلمان بر نقض حريم سرزميني ايران توسط نيروهاي بريتانيايي تاكيد كرد.

يك هفته پس از بروز حادثه و همزمان با تندتر شدن لحن لندن ، شماري از كارشناسان مسايل ايران ، از جمله ريچارد دالتون سفير سابق بريتانيا در تهران خواستار كاهش تبليغات رسانه‌اي و روي آوردن دو كشور به ديپلماسي پشت پرده براي عبور از بحران جاري شدند.

دالتون كه نخستين مورد تجاوز نيروهاي كشورش به حريم آبهاي ايران در زمان سفارت وي در تهران صورت گرفت ، دستگيري اخير را ناشي از مسايل داخلي در ايران توصيف كرد.

جك استراو وزير خارجه سابق نيز كه در زمان رياست وي بر وزارت خارجه نخستين بحران ناشي از نقض حريم سرزميني آبهاي ايران توسط نيروهاي كشورش روي داد گفت : به نظر من ورود ميانجي گران خارجي وضعيت را دشوارتر مي‌كند اظهارات اين وزير خارجه سابق بريتانيا انتقادي غير مستقيم از اقدام دولت اين كشور در استفاده از سازمان ملل براي صدور بيانيه‌اي غير الزام آور در محكوميت دستگيري ملوانان كشورش توسط ايران بود.

از سوي ديگر، گروه‌هاي ضد جنگ عراق در بريتانيا نيز دستگيري نظاميان اين كشور توسط مرزبانان ايراني در خليج فارس را از پيامدهاي جنگ غيرقانوني عراق توصيف كرده و خواستار خروج كامل نيروهاي بريتانيايي از عراق شدند.

در يكي از بيانيه‌هاي منتشر شده از سوي ائتلاف جنگ را متوقف كنيد چنين ذكر شده بود: راه حل مساله پيش آمده تنش زدايي ، متعهد شدن به حل صلح آميز مساله و احترام گذاشتن به حق حاكميت ايران است .

با گذشت نه روز از بحران دستگيري ملوانان بريتانيايي در ايران ، لندن همچنان در سردرگمي چگونگي برخورد با تهران به سر مي‌برد.

در محافل سياسي و رسانه‌اي بريتانيا چهار گزينه شامل راهكار ديپلماتيك ، تحريم اقتصادي ، بستن تنگه هرمز و ماجراجويي نظامي عليه ايران مورد بررسي قرار مي‌گرفت .

هر يك از اين گزينه‌ها هواداراني داشتند و مخالفاني ، ولي دولت بلر همچنان بر سياست موازي و هم زمان بر سياست تداوم اعمال فشار بين‌المللي و مذاكره ديپلماتيك تاكيد داشت .

در اين فاصله ملوانان بريتانيايي يكي پس از ديگري چه به صورت انفرادي و چه به صورت گروهي با حضور در رسانه‌هاي تصويري ايران از سياست‌هاي لندن انتقاد كرده و بر حقانيت مواضع تهران در برخورد با آنان تاكيد مي‌كردند.

دولت بريتانيا نيز اصرار مي‌كرد كه اين اظهارات تحت فشار بيان شده و فاقد اعتبار است .

روز سه شنبه چهارده فروردين ، دكتر علي لاريجاني دبير وقت شوراي عالي امنيت ملي ايران در گفت وگوي زنده با شبكه چهار تلويزيون بريتانيا امكان حل سريع مساله ملوانان دستگير شده را مطرح كرد.

ادامه در صفحه خارجي.

---> ايرنا